چهره خاورمیانه پس از جنگ علیه ایران | منطقه خلیجفارس برای سرمایهگذاران هرگز مثل قبل نخواهد شد
اما به همان اندازه مهم، هرچند کمتر قابلمشاهده، پیامدهای بلندمدتی است که این جنگ بر اقتصاد جهانی خواهد گذاشت.
واشنگتن پست در گزارشی نوشت: بسیار محتمل است که پس از پایان جنگ، ایران همچنان دولتی با مواضعی خصمانه نسبت به ایالات متحده داشته باشد. در نتیجه، ریسک سیاسی در منطقه خلیج فارس باعث خواهد شد قیمتها در بسیاری از بخشها بهطور ساختاری بالاتر بماند، نرخ تورم افزایش داشته و جذابیت سرمایهگذاری در خاورمیانه کاهش پیدا کند.
اقتصادنیوز:دهههاست که تلاشهای امنیتی بینالمللی در خاورمیانه عمدتا بر جلوگیری از گسترش سلاحهای کشتار جمعی متمرکز بوده است. با این حال، بسته شدن تنگه هرمز میتواند با اختلال در نظام جهانی غذا و انرژی و همچنین ایجاد بحران آب در منطقه، آسیبی به غیرنظامیان وارد کند که از نظر مقیاس با پیامدهای چنین سلاحهایی قابل مقایسه باشد.
نویسنده این گزارش مدعی شده: پایان جنگ احتمالا به معنای صلحی پایدار نخواهد بود. این واقعیت باعث میشود تنگه هرمز برای مدت طولانی به یک منبع ریسک ژئوپلیتیک یا حتی مثل یک سیم برق زنده در قلب اقتصاد جهانی تبدیل شود. رهبران ایران بقای نظام را در اولویت قرار میدهند، بنابراین ممکن است در نهایت با کنار گذاشتن غنیسازی اورانیوم یا موشکهای دوربرد موافقت کنند. اما سیاست راهبردی آنها در قبال آمریکا، بهویژه پس از این جنگ، همچنان خصمانه خواهد ماند.
روابط با آمریکا خصمانه میماند
ایران همچنان ابزارهایی مانند پهپادها، مینها و قایقهای تندرو را در اختیار خواهد داشت تا کشتیهای نفتکش را تهدید یا حتی غرق کند. حتی ممکن است نیازی به حملات گسترده هم نباشد؛ همین تصور که ایران ممکن است هر لحظه حمله کند، برای تغییر رفتار سرمایهگذاران کافی است. از این پس، معاملهگران با این فرض عمل خواهند کرد که خطر حمله وجود داردو همین ذهنیت جدید، باعث ایجاد حق بیمه ریسک در بخشهای حیاتی اقتصاد خواهد شد.
قیمت نفت و گاز بالا میماند
برای مثال در بازار نفت، حدود ۲۵ درصد از صادرات دریایی نفت جهان از تنگه هرمز عبور میکند. بنابراین حتی اگر در کوتاهمدت آتشبس برقرار شود، قیمت نفت احتمالا برای چند ماه در حدود ۸۰ دلار در هر بشکه باقی میماند؛ هم بهدلیل همین ریسکها و هم به این خاطر که افزایش مجدد تولید زمانبر است.
پیش از جنگ، بسیاری از تحلیلگران پیشبینی میکردند قیمت نفت برنت در حدود یا زیر ۶۰ دلار باشد. اما اکنون قراردادهای آتی ۹ماهه حدود ۸۵ دلار معامله میشوند که نشاندهنده حدود ۲۵ دلار حق بیمه ریسک است.
همین وضعیت در مورد گاز طبیعی مایع (LNG) نیز صدق میکند؛ حدود ۲۰ درصد صادرات جهانی آن از تنگه هرمز عبور میکند. حتی احتمال دارد این حق بیمه در بازار LNG بیشتر هم باشد، زیرا تولید این گاز فرایندی حساس و ناپایدار است و در شرایط ناامنی (مثلاً حملات نظامی نزدیک تأسیسات) عملا نمیتوان آن را تولید یا صادر کرد.
شرکت دولتی گاز قطر(بزرگترین صادرکننده جهان) حتی پیش از آسیب دیدن تأسیساتش در حمله موشکی، تولید در مجتمع «راس لفان» را متوقف کرده بود. برخلاف نفت، بازار گاز منطقهای است؛ به همین دلیل قیمت گاز در اروپا و نرخهای لحظهای LNG افزایش یافته و در آسیا حتی جهش بیشتری داشته است. آسیا بهویژه گزینههای محدودی برای جایگزینی LNG قطر دارد.
قیمت غذا بالا میرود
تهدید از سوی ایران همچنین بر بازار جهانی کود و غذا هم تاثیر خواهد گذاشت. حدود یکسوم تجارت جهانی کود از تنگه هرمز عبور میکند. قیمت کودها، از جمله اوره و محصولات نیتروژنی، در برخی بازارها حدود ۲۵ تا ۳۰ درصد افزایش یافته و احتمالا بیشتر هم خواهد شد. قیمت محصولات کشاورزی بالا رفته است؛ قیمت ذرت حدود ۶ درصد افزایش داشته و گندم به بالاترین سطح خود از اواسط ۲۰۲۴ رسیده است.
بازار آلومینیوم نیز وضعیت مشابهی دارد. کشورهای خلیج فارس حدود ۹ درصد تولید جهانی آلومینیوم را در اختیار دارند. تولید این فلز به انرژی زیادی نیاز دارد، بنابراین به قیمت نفت و گاز وابسته است. همچنین مسیرهای حملونقل مانند تنگه هرمز نیز بر قیمت آن تأثیر میگذارند.
تمام این حق بیمههای ریسک در نهایت باعث افزایش قیمتها در سطح جهانی شده و به تورم دامن خواهد زد.
در نهایت، کشورهای خلیج فارس بهویژه امارات متحده عربی، عربستان سعودی و قطر در ماههای آینده برای بازگرداندن اعتبار خود بهعنوان مقاصد امن سرمایهگذاری با چالش مواجه خواهند شد. این کشورها نهتنها در حوزه انرژی، بلکه در زمینههایی مانند هوش مصنوعی، دفاع و تجارت جهانی نقش کلیدی دارند. اما سرمایه بهطور طبیعی بهدنبال امنیت است و تصاویری که پیشتر غیرقابل تصور بود مانند سوختن برجهای اداری و هتلها در پی حملات، میتواند اعتماد سرمایهگذاران را تضعیف کند.
نشانههای این وضعیت همین حالا هم دیده میشود. بازار بورس دبی از زمان آغاز جنگ بیش از ۱۵ درصد سقوط کرده است. شرکت «امار پراپرتیز» یکی از شاخصترین شرکتهای املاک در دبی در همین مدت ۳۰ درصد افت داشته است.
البته منطقه تا حدی بهبود خواهد داشت. احتمالا آمریکا در بازسازی کمک خواهد کرد و همکاریهای منطقهای پس از جنگ افزایش مییابد. اما بازگشت خلیج فارس به جایگاه قبلی خود بهعنوان یکی از امنترین مقاصد سرمایه جهانی، زمان زیادی خواهد برد.
