آب شیرین؛ عامل ژئوپلیتیکی در جنگ میان ایران و آمریکا | «کالای راهبردی خاورمیانه» نفت نیست، آب است | ابزار فشار ایران در جنگ به روایت بلومبرگ
به گزارش اقتصادنیوز به نقل از جماران، سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (CIA) از سالها پیش آب را «کالای راهبردی خاورمیانه» میداند؛ نه نفت و نه گاز طبیعی.
بنا بر گزارش بلومبرگ، در صورت ادامه تشدید درگیریها، آب میتواند به عامل ژئوپلیتیکی تعیینکننده در جنگ میان آمریکا و ایران تبدیل شود.
منطقه خلیج فارس با وجود منابع عظیم هیدروکربنی به ارزش تریلیونها دلار، از یک کمبود اساسی رنج میبرد: آب شیرین. از دهه ۱۹۷۰ به بعد، کشورهای منطقه با استفاده از درآمدهای نفتی راهحل این مشکل را خریدند و بهطور گسترده تأسیسات آبشیرینکن ساختند. امروز نزدیک به ۴۵۰ کارخانه آبشیرینکن در این منطقه فعال است و بخش بزرگی از نیاز آبی کشورهای خلیج فارس را تأمین میکند.
با این حال، سیا دهههاست که درباره آسیبپذیری شدید این زیرساختها هشدار داده است. در یک گزارش محرمانه در اوایل دهه ۱۹۸۰ که بعداً از طبقهبندی خارج شد، آمده بود: «برخی مقامات ارشد دولتی در این کشورها آب را برای رفاه ملی حتی مهمتر از نفت میدانند.»
بیش از چهار دهه بعد، وضعیت چندان تغییر نکرده است. آبشیرینکنها همچنان روش نسبتاً مقرونبهصرفهای برای تبدیل آب دریا به آب آشامیدنی هستند، اما آسیبپذیری بالا و وابستگی آنها به انرژی از نقاط ضعف اصلی این سیستمها محسوب میشود؛ زیرا برای کار کردن به مقدار زیادی نفت و گاز برای تولید برق نیاز دارند.
در کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس—عربستان سعودی، کویت، بحرین، قطر، امارات و عمان—حدود ۱۰۰ میلیون نفر زندگی میکنند و بسیاری از این کشورها تقریباً به طور کامل به آبشیرینکنها وابستهاند.
برای مثال:
در امارات متحده عربی حدود ۴۲ درصد آب آشامیدنی از آبشیرینکنها تأمین میشود.
در کویت این رقم به ۹۰ درصد میرسد.
در عمان حدود ۸۶ درصد است.
در عربستان سعودی نیز حدود ۷۰ درصد آب آشامیدنی از این تأسیسات تأمین میشود.
به گفته کارشناسان، حتی شهرهای بزرگی مانند دبی و ریاض به شدت به این زیرساختها وابستهاند.
طبق قوانین بینالمللی، تأسیسات آبشیرینکن باید تحت حفاظت ویژه باشند، اما تجربه جنگهای خاورمیانه نشان داده است که در زمان درگیری، چنین مقرراتی همیشه رعایت نمیشود.
بلومبرگ مدعی است که گزارشها حاکی است که ایران یک نیروگاه برق در فجیره امارات را که یکی از بزرگترین تأسیسات آبشیرینکن جهان را تأمین میکند هدف قرار داده است و در کویت نیز بقایای یک پهپاد رهگیریشده باعث آتشسوزی در یکی از تأسیسات مرتبط شده است.
کارشناسان هشدار میدهند خطر بالقوه بسیار بزرگ است. به عنوان نمونه، کارخانه آبشیرینکن الجبیل در عربستان از طریق شبکهای از خطوط لوله به طول حدود ۵۰۰ کیلومتر بیش از ۹۰ درصد آب آشامیدنی ریاض را تأمین میکند. در یک یادداشت سفارت آمریکا در سال ۲۰۰۸ که توسط ویکیلیکس منتشر شد آمده است:
«اگر این کارخانه، خطوط لوله آن یا زیرساخت برق آن بهطور جدی آسیب ببیند، ریاض ظرف یک هفته مجبور به تخلیه خواهد شد.»
در همان سند همچنین تأکید شده بود: «ساختار کنونی دولت عربستان بدون کارخانه آبشیرینکن الجبیل نمیتواند دوام بیاورد.»
اگرچه از آن زمان عربستان و دیگر کشورهای منطقه شبکههای آبی خود را تقویت کرده و سیستمهای پشتیبان ایجاد کردهاند، اما همچنان تمام این تأسیسات در برد موشکهای ایران قرار دارند و در برابر حملات آسیبپذیر هستند.
در عین حال تحلیلگران میگویند به دلیل اهمیت انسانی آب، حمله مستقیم به چنین زیرساختهایی میتواند بهعنوان تشدید بسیار بزرگ درگیری تلقی شود و شاید به همین دلیل تاکنون از چنین اقدامی اجتناب شده است.
بلومبرگ در ادامه گزارش خود مدعی شده است برخی تحلیلگران معتقدند ایران در شرایطی قرار دارد که گزینههای محدودی برای مقابله با فشارهای نظامی دارد. در چنین شرایطی، هدف قرار دادن اهداف بهاصطلاح نرم مانند تأسیسات انرژی، فرودگاهها یا زیرساختهای آب میتواند یکی از ابزارهای فشار باشد.
تاریخ منطقه نیز نشان داده است که زیرساختهای حیاتی میتوانند در جنگ هدف قرار بگیرند. در سال ۱۹۹۱ و در جریان جنگ خلیج فارس، نیروهای عراقی به دستور صدام حسین با باز کردن شیرهای یک خط لوله نفت کویت، نفت خام را به خلیج فارس رها کردند تا هم عملیات نظامی آمریکا را مختل کنند و هم به تأسیسات آبشیرینکن عربستان در نزدیکی منطقه آسیب بزنند.
در نهایت تحلیلگران هشدار میدهند که در صورت تشدید درگیریها، خطر آسیب دیدن زیرساختهای آبی—چه بهصورت عمدی و چه بهطور تصادفی—واقعی است.
نفت حیاتی است، اما آب جایگزین ندارد.
